دریا نیوز







موسم صید مروارید در خلیج فارس

دریانیوز: هرمزگان به دلیل قدمت تاریخی که دارد و فرهنگ بومی خود، مراسم دیرینه و سنتی بسیاری نیز داراست. صید مروارید یکی از آن مراسم است .در طول سده هاي طولاني، بخش اصلي مرواريد جهان و مرغوب ترين نوع آن از خليج فارس به دست مي آمد.

، 08:55   /   کد خبر: 37179   /   تعداد بازدید: 135


دریانیوز: هرمزگان به دلیل قدمت تاریخی که دارد و فرهنگ بومی خود، مراسم دیرینه و سنتی بسیاری نیز داراست. صید مروارید یکی از آن مراسم است .در طول سده هاي طولاني، بخش اصلي مرواريد جهان و مرغوب ترين نوع آن از خليج فارس به دست مي آمد. صيد صدف مرواريدساز در آب هاي خليج فارس از ديرباز پيشه ي ساحل نشينان هرمزگاني بوده است.

کمی در باره ی صدف ها بدانیم

بر اساس گزارش ها هشتاد درصد مرواريد طبيعي و با کيفيت جهان تا قبل از سال 1339 هـ.ش در آب هاي خليج فارس صيد مي شد. صدف مروارید در اصطلاح صیادان جنوب، کالنگ و کالنگو، به عربی محار به انگلیسی شل نامیده می‌شود و صدف در حقیقت خانه اصلی حیوان سازنده مروارید است. جنس صدف استخوانی می‌باشد و قسمت بیرونی آن ناصاف است، ولی داخل صدف یعنی محلی که حیوان زندگی می‌کند، بسیار صاف و صیقلی و شفاف است.شفافی و زیبایی داخل صدف انسان را به شگفتی وا می‌دارد.صدف مروارید از دو تکه تقریبا مساوی تشکیل شده است، یک قسمت در زیر و دیگری در بالا قرار دارد.این دو تکه در انتها معمولا به وسیله چند استخوان کوچک که مثل لولای در می‌ماند، به هم متصل می‌باشند و به آسانی باز و بسته می‌شوند، بدون این که به کلی از هم باز شوند.بعضی از صدف‌ها فاقد این وسیله می‌باشند و حیوان سازنده مروارید که نرم تن است بین دو تکه صدف قرار دارد و با انقباض و انبساط عضلات خود به خوبی می‌تواند دهان صدف را باز و یا آن را بسته نگه دارد.

صدف در زیر آب به وسیله ریشه‌های بسیار به سنگ‌های کف دریا می‌چسبد و دهان صدف در زیر آب غالبا بسته است و گه گاه برای بلعیدن آب دریا و مواد غذایی دهان صدف باز می‌شود.دشمن صدف ماهی و حیوانات دریایی می‌باشند زیرا به محض این که صدف دهانش را باز می‌کند، ماهی‌ها به آن حمله کرده و گوشت صدف را کنده و می‌خورند.گاهی هم به هنگام پاک کردن ماهی جهت طبخ از میان آن مرواریدی به دست می‌آید و این مروارید نشانه خورده شدن نرم تن مرواریدساز، به وسیله همان ماهی است.حبهه‌های مروارید مانند پیاز دارای پوسته‌های متعدد است‌، مرواریدهای دریاهای شور دارای هفت پوسته یا پرده است و گاهی شده که چون مروارید بد رنگ بوده چون پرده اول یعنی پوسته بیرونی آن را برداشته‌اند، خوش‌رنگ و شفاف‌تر گردیده است.بهترین نوع مروارید که در دریای شور به دست‌ می‌آید در خلیج فارس خصوصاً در اطراف جزیره‌ی بحرین است که مرکز عمده‌ی این صنعت به شمار می‌رود. صید مروارید علاوه بر خلیج فارس در نقاط مختلف اقیانوس هند و دریای سرخ و در آب‌های‌‌گرم اقیانوس آرام و خلیج کالیفرنیا و دریای کارائیب صورت می‌گیرد ولی رنگ و اندازه و ضخامت صدف‌ها و مرواریدهای هر نقطه‌ای با نقطه‌ی دیگر فرق بسیار دارد.

اشخاص خبره و مروارید شناس درجه‌‌ی نفاست مرواریدهای هر نقطه را بدین‌گونه تعیین کرده‌اند:

اول عمان‌، دوم بحرین‌، سوم بنادر و جزایر خلیج فارس‌، چهارم قطر‌، پنجم کویت‌، ششم قطیف‌، هفتم سیلان‌، هشتم دریای سرخ.مرواریدی که در جبیل و رئوس الجبال که در تحت حکومت مسقط است پیدا شود‌، نهایت درجه نفاست را دارد.در همه‌ی نقاط خلیج فارس از جمله سواحل ایران و عمان‌، يك نوع صدف که «محار» نامیده می‌شود و غشاء كوچك و نازکی دارد صید می‌گردد که مروارید درشت به ندرت در آن یافت‌ می‌شود و سابقه‌ی غشاء این صدف‌ها را به اروپا حمل‌ می‌کردند و از آنها دگمه و وسایل دیگر‌ می‌ساختند ولی اکنون تقریباً موقوف شده است ولی خود«صدف» اصلی از همه‌ی انواع آن بزرگتر است و در اطراف جزایر «سرس» و «فرور» و «بوموسی» رئوس الجبال فراوان یافت می‌شود. صدف‌ها هر قدر بزرگتر باشند کم مرواریدتر هستند.

موسم صید مروارید

در سواحل ایران و عمان‌، موسم غواصی و صید مروارید از اوایل خرداد شروع شده تا حدود مهرماه ادامه‌ می‌یابد و هرگاه این ایام با ماه رمضان مصادف شود‌، غواصان آن ماه را تعطیل‌ می‌کنند.صید مروارید در خلیج فارس برای خود رموز و اصطلاحات مخصوصی دارد‌، مثلاً عمل صید را «مغاص»‌ می‌نامند و محل‌هایی را که در دریا عمل صید مروارید اغلب در آنجاها انجام‌ می‌گیرد «حیر» بر وزن «خیر»‌ می‌گویند که جمع آن حیارات بر وزن خیارات‌ می‌آید .هر کشتی که برای صید مروارید حرکت‌ می‌کند تقریباً چهل الى پنجاه «جاشو» دارد که نصف آن‌ها را غواصان تشکیل می‌دهند و بقیه كمك‌های آنها هستند. حداکثر این عده در هر کشتی هشتاد و حداقل آن به شش نفر به نسبت بزرگی و کوچکی کشتی است.

غواصان از پسران چهارده‌، پانزده ساله تا پیر مردان هفتاد ساله هستند. کسی که به آب فرو‌ می‌رود و صدف جمع‌ می‌کند «غيص» و کسی که در لبه‌ی کشتی ایستاده و دو رشته طناب را که به دست و پای غیص بسته است‌ می‌گیرد‌، «سیب» نامیده‌ می‌شود. پاروهای کشتی‌های بادی علاوه بر انجام عمل پاروزنی برای بستن طناب‌های غواصی نیز به کار برده‌ می‌شوند. وسایل غواصی عبارت است از دو رشته طناب که یکی را به گلوله‌های سربی یا قطعات سنگ که گاهی تا ۲۵ کیلو وزن دارد بسته‌اند و دیگری طنابی است که «غیص» به مچ دست خود‌ می‌بندد.

دیگر اسباب کوچکی است که آن را «فید» یا «فطام» هم‌ می‌گویند و آن عبارت از گیره‌ای است که از شاخ حیوانات‌ می‌سازند و غواص آن را بر بینی خود گذاشته در آب فرو‌ می‌رود تا آب در بینی او داخل نشود. دیگری «انگشت بند» است که از چرم ساخته می‌شود و غواصان انگشتان خود را در آن داخل‌ می‌کنند تا هنگام کندن صدف‌ها و محار از کف دریا انگشتانشان مجروح نشود. مروارید پس از استخراج از بطن صدف باید سفته یا سوراخ شود. مروارید ناسفته اگر آثار ترك یا شکستگی پیدا نماید‌، باید فوراً آن را سوراخ کرد تا محفوظ بماند و آثار ترك مزبور به مداومت در آب رفع‌ می‌شود.مرواریدهایی که سوراخ شده‌اند هیچ‌گاه شکستگی پیدا نمی‌کنند و برای اینکه تغییر رنگ نیز ندهند باید آنها را در شیشه‌های پر از آب شیرین نگهداری نمایند.

پرورش مروارید

هنر پرورش مروارید برای اولین بار، در سال ۱۸۹۳، توسط یک ژاپنی به نام کوکیچی میکیموتو (Kokichi Mikimoto) به وجود آمد. او با قرار دادن بخش کوچکی از مادر مروارید (جسمی سفید و کوچک که در دیواره‌ی صدف قرار دارد) درون یک صدف، متوجه شد که صدف کم‌کم شروع به تشکیل پوششی از جنس مروارید در اطراف این جسم خارجی می‌کند.عمده‌ کشورهای تولیدکننده‌ی مروارید ژاپن، استرالیا، اندونزی، میانمار، چین، هندوستان، فیلیپین و تایلند هستند. آب‌های دریای جنوب در نزدیکی استرالیا، اندونزی و میانمار به مرواریدهای سفید و بزرگ و در مقابل مرواریدهای ژاپن به درخشش و جلوه‌ی زیبا شهرت دارند. مرواریدهای آب شیرین سهم بزرگی از صنعت مروارید چین را تشکیل می‌دهد. همانطور که گفته شد، هندوستان به عنوان یکی از جدیدترین تولیدکنندگان مرواریدهای طبیعی فعالیت می‌کند.
جالب است که مرواریدهای استرالیا درهمان آب‌های مرواریدهای اندونزی و میانمار صید می‌شوند اما استرالیا اصرار دارد که مرواریدهای آن‌ها مرغوب‌تر از سایر مرواریدهای دریای جنوب هستند و بر این مسئله تاکید دارد که آنچه مهم است منطقه‌ای است که مروارید استخراج می‌شود و صرف یکسان بودن آب‌ها تاثیری بر مرغوبیت مروارید ندارد.

 

فاطمه هوشنگی/دریا