دریا نیوز







زيتون اولين پاساژ مدرن بندرعباس

دریانیوز: پيدايش پاساژ زيتون در دهه هفتاد خورشيدي در شهر بندرعباس، فرهنگ زندگي شهري را تحت تاثير فراواني قرارداد

، 11:29   /   کد خبر: 35950   /   تعداد بازدید: 171


دریانیوز: پيدايش پاساژ زيتون در دهه هفتاد خورشيدي در شهر بندرعباس، فرهنگ زندگي شهري را تحت تاثير فراواني قرارداد.
اگرچه قبل از زيتون چندين پاساژ مانند ستايش(پارچه فروشي)در کارگزاري،پاساژشمس(محل فروش کت شلوار)واقع در فلکه برق و غيره در بندرعباس وجود داشت، اما زيتون اولين پاساژ مدرن به معناي کامل يک مرکز تجاري همه جانبه بود. اين پاساژ که به شدت در آن فرهنگ تجاري طبقه بالا غالب است با وجود امکاناتي که دارد از جمله: تهويه مطلوب، سيستم گرمايش و سرمايش، دوربين هاي مداربسته، رمپ و پله برقي، آسانسورهاي نفربر و باربر، نورگيرهاي سقفي، بانک و عابر بانک، کافي شاپ و رستوران، فضاي استراحت و پارکينگ مي باشد که نوعي زندگي عمومي را گسترش داد و رفتار مصرفي طبقه بالا را تامين مي کرد. مدرن شدن فضاي تجاري پاساژ زيتون به روشني در قالب پيدايش پاساژها و فروشگاه هاي بزرگ بعدي به خوبي ديده مي شود. مهمترين دليل مدرن شدن اين فضاي تجاري به خاطر داشتن فضاي خنک و مطبوع در تابستان داغ بندرعباس است که خريد و «پرسه‌زني » را در اين پاساژ بسيار دلچسب مي نمايد.اين بازار مدرن واجد فضاهاي مختص مشتري هايي از همه طبقات اجتماعي بود.به همين دليل اين مکان به محل تلاقي همزمان طبقات مختلف جامعه تبديل شد،امري که در حوزه بازار سنتي امکان پذير نبود. زيرا در بازار سنتي در ساعات متفاوتي از روز شاهد حضور طبقات متوسط و پايين جامعه است و افراد طبقات بالا را نمي توان ديد چرا که خدمه آنها براي خريد به اين فضا مراجعه مي کنند و نه خود آنان؛ اما امکان حضور طبقه بالاي جامعه بطور هم زمان با طبقات ديگر در يک مکان عمومي تنها از عهده پاساژ تجاري مثل زيتون بر مي آمد.پيدايش چنين فضاي خريد نويني در دهه هفتاد پيشرفت مدرنيته را در شهر بندرعباس تجسم مي بخشيد: در بخش تجاري بيش از 500 واحد تجاري دارد که به اصناف گوناگون تعلق گرفته است.در بخش تجاري انبوه کالاهاي مصرفي واحدهاي پوشاک، کيف و کفش، عطر و ادکلن، مواد غذايي و خوراکي، تجهيزات الکترونيکي و موبايل، لوازم آرايشي و بهداشتي، بدليجات و جواهرات، لوازم خانگي و ... فعال هستند و خريداران مختلفي را تحت پوشش خود قرار مي دهند.در بخش ساختمان و نما، معماري مجتمع تجاري زيتون الهام گرفته از معماري بومي و منطقه اي است. با استفاده از نورگيري در قسمت سقف موجب شده تا فضايي وسيع را کاربردي کند و واحدهاي تجاري بيشتري در مجموعه جاي گرفته شود.

در قسمت تالار مرکزي و لابي مجموعه نورگيري گنبدي شکل را شاهد هستيم. اين پاساژ شامل چند درب ورودي سواره و پياده مي باشد که دسترسي به اين مرکز خريد را آسان نمونده است. بازار زيتون بندرعباس به علّت وسعت فضايي توانسته تا مجموعه اي از امکانات رفاهي و تفريحي را در کنار خريدي آسان به مردم عرضه کند و اين امر موجب سهولت و دلچسب شدن خريد براي مشتريان مي شود. همچنين سيستم توليد و عرضه با بازار سنتي متفاوت بود، اگر چه دسترسي به کالاهاي مصرفي در زيتون هزينه بيشتري براي مشتري در برداشت اما به واسطه ديدن،لمس کردن و بوييدن درفضايي جديد و بدور از عرق ريزي روزمره آرزويي بود که براي همگان تحقق يافته بود. لذا در اين برهه مشتريان شهربندرعباس با فرصت جديدي روبرو شدند! آنها به واسطه حضور در پاساژ زيتون با دو فرصت تازه روبرو بودند: اول با مشاهده افراد طبقه بالا اجتماع مي‌توانستند از مدهاي جديد مطلع شوند و دوم به واسطه ديدن افراد هم طبقه ، فرصت رقابت را داشته باشند تا «خود» جديدي را جدا از زندگي روزمره در فضاي عمومي پاساژ به نمايش بگذارند. براي به دست آوردن و حفظ تشخص، فقط داشتن ثروت يا قدرت کافي نيست.بلکه ثروت بايد نشان داده شود،زيرا تشخص فقط با آشکار کردن آنها به دست مي آيد.وبلن معتقد است در تمامي دوره هاي تکامل فرهنگي، احترام شخصي يک انسان متعارف بوسيله «پيرايه هاي تجملي» تاييد مي شود. بنابراين شايد بتوان گفت از اين دوره به بعد «طبقه تن آسا» شکل واقعي و کامل خود را پيدا کرد. نزديک شدن افراد به پوشش طبقه بالا حتي براي ساعاتي جايگاه جديدي را براي يک بازار تجاري رقم زد و بدين ترتيب جايگاه تجاري زيتون به جامعه اي جهت نمايش تبديل شد. بطوري که کم کم قانوني نانوشته براي حضور در اين پاساژ شکل گرفت، افرادي که تا ديروز در بازار سنتي با دمپايي و لباس معمولي براي خريد روزمره مي رفتند امروز در بازار جديد با لباس مهماني و کفش در پاساژ زيتون حضور پيدا مي کردند! اين رويه تا آنجايي پيش رفت که زيتون را از حالت يک بازار تجاري به محل نمايش طبقات اجتماعي مختلف تبديل کرد. و هرکسي که خواهان مد روز بود کافي بود با حضور در اين پاساژ و قدم زدن در راهروهاي زيتون تيپ ها و لباس هاي مختلف از کلاسيک تا مدهاي عجيب و غريب روز را ببيند.عرضه و تقاضا در بازار به همراه مصرف کالا در آن فضاي تجاري فرهنگ جديدي به «جامعه نمايش » افزود،به طوري که فرد لباسي را از فروشگاه زيتون مي خريد و فرداي آن روز با همان لباس جهت پرسه زني در آنجا به پاساژ مي آمد و هم زمان دو نقش تماشاگر و مشاهده شونده را ايفاء مي کرد.

فضاهايي مثل پاساژ زيتون فرصتهاي جديدي براي زنان فراهم کرد، زناني که پيش از زندگي شهري جديد فقط در مهماني و عروسي ها امکان به نمايش گذاشتن خود با لباسهاي مد جديد را داشتند با وجود پاساژ زيتون اين امکان براي هر روز آنان فراهم شد.اين پاساژ مکاني بود که زنان مي توانستند ببينند و بخرند و به تبع آن زندگي در شهر مدرن از رهگذر بسط سرمايه داري مدرن تنوع و آزادي بيشتري به زنان مي داد.اين نمود «خود» به اقتصاد بازار کمک شاياني کرد چرا که براي به روز بودن مي بايست همواره در حال خريد بود. در مسير توسعه مدرنيته در شهر بندرعباس ساخت پاساژ به عنوان يک مرکز تجاري چند جانبه موجب شد که تجار براي طبقه بالا، بازار مناسبي از کالاهاي لوکس فراهم کنند و طبقه متوسط در حال رشد نيز در مسير مدرنيته با هدف متمايز کردن خود به «مصرف تظاهري» روي بياورند.اين بازار مملو از فروشگاه‌ها و رستوران هايي بود که تجربه هاي مصرفي جديد خلق مي‌کرد.تجربه هاي چنين مصرفي فقط به نياز هاي روزمره معطوف نمي شد بلکه کالاهايي را با هدف جلب نگاه‌ها به نمايش مي گذاشت و چشم مخاطب را ترغيب و اميال او را به مصرف کالا دعوت مي کرد.وجود چنين مکاني براي زنان خوانش هاي چند معنايي ايجاد مي کند، معنايي که هم کار است براي خريد خانه و هم فراغت و تفريح روزانه.اين جهان،جادويي جديد را از ترکيب طراحي و معماري سنتي و مدرن و استفاده از شيشه هاي بزرگ،ويترين هاي بزرگ تماشايي را به نمايش مي گذاشت.به علاوه،سقف شيشه اي و لامپ هاي گازي پاساژ را از ساير مناطق شهر خوش‌جلوه تر مي ساخت. و بعد از زيتون اين پاساژهاي ديگر بودند که با تجربه مدرن مصرف و نمايش کالا يک به يک روياي زندگي تجملي و آسوده را بازنمايي مي کردند. و اين چنين نشاط و رفاه به رابطه کالا و مصرف کننده بستگي پيدا کرد.فروشگاه‌هاي بزرگ به دليل امنيت بالا و سازه‌هاي مناسب آن، به فضاي زنانه اي بدل شده بود که کالاها و جنسيت با هم عجين شده بودند.پاساژ زيتون به عنوان فضاي جديدي براي مصرف هستند در مقابل بازار سنتي داراي ويژگي هاي بود: در پاساژ فروشگاههاي بزرگ با تغيير در نظام توليد و سرعت عرضه کالاي جديد با مد روز طبعا به بازار فروش کمک بهتري مي کرد.

مدرن شدن مستلزم پاساژهاي وسيعي بود که در آن هر چيزي به راحتي عرضه شود؛ خريد در پاساژهاي بزرگ تجربه کاملا متمايزي بود چرا که قيمت کالاها ثابت و ورود براي همگان آزاد بود و هرکسي با توجه به توان اقتصادي قادر به خريد کالاهاي دلخواه خود بود، هيچ گونه چانه زني سنتي بدليل يکساني قيمت ها در همه مغازه هاي پاساژ وجود نداشت از طرفي اجباري به خريد در کار نبود و به عبارتي «نگاه کردن صرف»نيز در اين پاساژها به وجود آمد.وسعت و طيف گستردة مغازه هاي بزرگ دلالت بر آن داشت که افراد قادر هستند ساعت ها در اين محيط‌ها پرسه زده و از کالاهاي موجود در آنها دچار بهت و حيرت شوند و به خريد کالا به عنوان يک امر نشاط آور روي آورند. هر فرد از پايگاه اجتماعي مجاز به ورود به پاساژ بود و مي توانست کالاي مورد نياز خود را خريداري کندهمچنين از ويژگي هاي ديگر پاساژ مي توان به رفتار محترمانه کارکنان و محيط خنک و تميز با سراميک براق، چراغاني و فروشگاه هاي لوکس و جذاب اشاره کرد که براي طبقه متوسط بسيار خوشايند بود.نکته با اهميت اين است که فضاي مصرفي جديد پاساژ زيتون هم راستا با توسعه بندرعباس مدرن، فرهنگ شهري کاملا جديدي را به وجود آوردند. فرهنگي مبتني بر اميال و آرزوها،شادي، رنگ و جايي که ارزش هاي طبقه بالا مسلط شد.البته اين تاثيرات فيزيکي بر اساس طراحي و معماري مغازه ها و رستوران ها صورت گرفت،سازه ها و مواد جديدي مثل سقف شيشه اي، ستون هاي بزرگ، نورپردازي پرزرق و برق و اين چنين طراحي چشمگير مکان جديد خريد را مي توان نهادينه شدن هويت هاي موفق فرهنگي و تجاري قلمداد کرد. مردمي که در خيابان و بازار سنتي براي فرار از گرما براي چند لحظه اي خنک شدن به پاساژ مي آيند و ممکن است در جريان اين پرسه زني در حين ديده شدن و ديد زدن، خريدهاي جزيي و سبکي نيز انجام دهند. از اين دوره تولد فرهنگ مصرف از طريق ازدياد توليد انبوه و مشارکت توده اي در مصرف شناخته مي شود،ارزشها و اهداف مصرف طبقه بالا جامعه به طبقات ديگر سرايت کرده و موجب شکل گيري تن آسايي در دل طبقه متوسط شد، در اين برهه شاهد دگرگوني و تکثير آسايش خانگي از طريق تجربه تجمل گرايي و به نمايش گذاشتن آن در جامعه و در نتيجه تبديل شدن کالا به هدف اصلي مدرنيته در شهر بندرعباس هستيم.

 

بنیامین انصاری نسب/ دریا