دریا نیوز







هاشمی زاده استاد دانشگاه و کارشناس رسانه در گفت وگو با دریا تاکید کرد: اطلاع رسانی شفاف همراه با عملگرایی در مدیریت جامع بحران

   دریانیوز:  پزشکانی که شماره اعلام کردند تا مردم به سادگی بتوانند راجع به مشکلات درمانی خود با آنها ارتباط برقرار کنند در رده افراد مسئولیت پذیر اجتماعی هستند

، 09:56   /   کد خبر: 35593   /   تعداد بازدید: 412


   دریانیوز: ورود کروناویروس جدید به جامعه ایرانی و تهدید سلامت عمومی مردم با بازتاب ها وواکنش های گوناگونی در متن جامعه روبه رو بوده است.
   امروزه با حضور شبکه های اجتماعی و هزاران صفحه شخصی افراد گوناگون اجتماعی، تنها اطلاع رسانی و تحلیل بحران در اختیار مراجع رسمی رسانه ای نیست. برای شناخت فزون تر ابعاد رسانه ای و غیررسانه ای این بحران ویروسی با «سیدرضا هاشمی زاده» دانش آموخته دکتری ارتباطات اجتماعی و کارشناس رسانه  و جامعه گفت وگو کرده ایم که در ادامه می خوانید :
  وفور اطلاعات گاه متناقض درباره ابعاد مختلف این ویروس را چگونه می توان توجیه کرد و چرا مردم به آماررسمی به دیده  شک  می نگرند ؟   
   با توجه به اینکه اتمسفر امروز اجتماعی کشور و شمای کلان تر جهان، فضایی بحران زده هست؛ ما شاهد باز نشرگسترده انواع جعلیات و شایعات در لابه لای شبکه های اجتماعی و سپهرمجازی هستیم. به هرحال  بخشی ازآن عادی هست؛ چون معمولاً وقتی واقعه بزرگی اتفاق می افتد علاوه بر متن حادثه که در حال وقوع است کلی هم حاشیه درست می شود. بخشی از این حاشیه ها به دلیل زمینه های فرهنگی و ارزش های اجتماعی یک مردم به سرعت تکثیر می شود. مردم ایران علاقه زیادی به روابط و مسائل شفاهی دارند و این قدرت شایعات را بارورتر می کند. یک بخش دیگر به دلیل این است که متاسفانه برخی عملکردهای سیاست زده در رسانه های رسمی باعث شده ماهیت اطلاع رسانی و کارکردهای خبری و گزارش دهی آنها  برای گروه هایی از جامعه کم اعتبار شود.اعتباررسانه یعنی اعتماد مخاطب و مصرف کننده. درجامعه شناسی، اعتماد از پایه های اصلی سرمایه اجتماعی شناخته می شود. در برابر آن بی اعتمادی است که اگر به بحران بی اعتمادی بینجامد، این بازخورد را تداعی می کند که همواره در جامعه، گروهی از افراد همیشه درپی دست یافتن به پشت پرده رویدادها باشند. مثلا در همین فقره اطلا ع رسانی پیرامون بحران کروناویروس پشت این اطلاع رسانی که در حال انجام است؛ هستند مدعی اند حتما اطلاعاتی است که مردم   از آن ها مطلع نیستند.
  مردم چگونه می توانند اصالت اطلاعات را شناسایی کنند ؟ راهکار شما چیست ؟
  شناخت اطلاعات واقعی از شبه اطلاعات یا اطلاعات آلوده کار دشواری است. انواع و اقسام داده های جعلی روزانه در باره مسایل مختلف براساس اهداف مختلف در حال تولید شدن است .درخصوص کرونا هم همین وضعیت وجود دارد. به طور روزمره ما شایعات، اخبار و ویدیو هایی را می بینیم که غربال کردن آنها در مواردی حتی برای کارشناسان  هم دشوار است و بخشی از آن اصالت ندارد و به عبارتی آلودگی اطلاعاتی دارد؛ بدین معناکه  داده ها و تحلیل های آن قابل استناد و باور نیست. بخش زیادی از این آلودگی اطلاعاتی از سوی رسانه‌های شهروندی ایجاد می شود. اگرپیش از این نهادهای آموزشی و
رسانه ای، سواد اطلاعاتی و رسانه ای را به فراخور حال مردم آموزش داده بودند؛ افراد در مواجهه با این شبه اطلاعات و اطلاعات آلودهدر قالب خروجی های مثل اخبار و گزارش و عکس و فیلم موضع تدافعی حتی به صورت حداقلی هم بود می گرفتند. سواد رسانه به این معنا که مخاطبان و کاربران قبل از استفاده از اطلاعات و اخبار  کمی تامل کنند و در باره منبع آن و صحت اطلاعات بیندیشند و اصولا این اطلاعات را با عقلانیت خود بسنجند. بسیاری از مصرف کنندگان اطلاعات در قامت مخاطب و کاربرفضای مجازی عادت کرده اند که به نهضت کپی –پیست بپیوندند و هر اطلاعات‌ و شبه اطلاعاتی را بدون توجه به محتوا به دیگران ویروس وار منتقل کنند. دقت و توجه کافی  به محتوا ندارند در حالی که محتوا می تواند دستکاری شده، سخیف و بی ارزش و محتوای غیر واقعی باشد. منظورم از محتوا صرفا سیاسی نیست و گاهی در قالب اخبار بهداشتی است.گاه در شکل اطلاعات تاریخی و مواردی در باره کمبود فلان مواد و بهمان کالا .
  مسئولان اطلاع رسانی بحران در این مواقع چه مسئولیت هایی برعهده دارند ؟
    برای مدیریت کردن روندمند یک بحران از جنس مساله کنونی، ضرورت نظام  اطلاع رسانی صحیح و مستند و مبتنی بر آگاهی بسیار احساس می شود. به عبارتی هم پایگی ارتباطات آگاهی و ارتباطات اقناعی. وقتی قرار است مردم به اقناع در خانه ماندن ترغیب شوند باید به همان اندازه آگاهی و اطلاعات صحیح و مستند نیز در اختیارشان قرار گیرد. و الا این توصیه ها چندان جدی گرفته نمی شود. در جو پرهیاهوی کنونی در خصوص این بیماری و شبکه های اجتماعی که دایره تاثیرگذاری پرشعاعی دارند و شهروندانی که با اتیکت و بی اتیکت در همه زمینه ها خود را صاحب نظر می دانند، مسئولیت نشر راستین اطلاعات مستدل و معتبر برعهده دست اندرکاران متن رویداد است . درغیر این صورت هرکس چیزی می گوید و شایعاتی پخش می شود که خیلی از این حرفها و شایعه ها ،سلامت عمومی مردم را هدف گیری می کنند. به تازگی و همین روزهای کرونایی چند ده نفر  بر اثراستفاده از  الکل صنعتی  از دست رفتند به دلیل تصور و تصویری که شیادان برای آنها ایجاد کرده بودند که الکل آنها را در برابر ویروس کرونا مصون می کند. شبه اطلاعات آلوده فراوانی در این فضای مه آلود وجود دارد. راه مقابله با این غبارگرفتگی خبری، ارائه اطلاعات واقعی وجلب اعتماد مردم است .
  نخبگان و افراد صاحب نظر در این  تعدیل آسیب های بحران کرونا چه نقشی دارند ؟
   معمولا افراد در بحران های این چنینی سه نقش کلان برعهده می گیرند. قربانی ناامید و منتظر تقدیر، منفعت گرا و فرصت جو و مسئولیت پذیر. در هرسه نقش افرادی را می توانیم در پیرامون خود ببنیم. افرادی که افسرده و بدحالند. آدمهایی که از آب کره می گیرند. قاعدتا نخبگان  و رهبران فکری جامعه باید در گروه مسئولیت پذیر نمود یابند. افرادی که بادرک شرایط اجتماعی با هرتخصص و مدرکی از میدان و صحنه تا حوزه تاثیرگذاری فردی وجمعی می کوشند، نقش مثبتی برجای بگذراند. دعوت به آرامش و خویشتنداری، ارائه راهکارهای مختلف برای سهل شدن شرایط سخت و مشاوره و راهنمایی مردم اینها نمونه هایی از نقش افراد مسئولیت پذیر است. پزشکانی که شماره اعلام کردند تا مردم به سادگی بتوانند راجع به مشکلات درمانی خود با آنها ارتباط برقرار کنند در رده افراد مسئولیت پذیر اجتماعی هستند. بهره بردن از نخبگان جامعه از همه اقشار می تواند وضعیت جامعه را در وضعیت متعادل نگه دارد. رفتارهای نسنجیده در دل یک بحران جز اینکه مشکل را پیچیده تر کند دستاورد دیگری ندارد. من شخصا پیشنهاد می کنم نخبگان، مطلعین و کارشناسان رشته ها و زمینه های مختلف به هر شکل ممکن به آرامش مردم کمک کنند. البته طبیعی است که مردم بعد از چندهفته، خود را باشرایط و اتفاق وفق می دهند و رفتار معقولانه تری درپیش می گیرند.
   در سطح عینی و ملموس ،جدااز عرصه ارتباطات بحران ،چه اقدامی باید برای آرامش جامعه صورت گیرد ؟
    مدیریت کردن فضای بحران زده امر سخت و پردغدغه ای است . صدها شایعه و اطلاعات دروغ و
حاشیه های هرساعته خلق می شود که لازم است مدیران بحران درگیر آن  شایعات و مسائل حاشیه ای نشوند و نکته بعدی ایناست که مدیریت جامعه هم در این شرایط باید منسجم، قوی و کارآمد باشد. وقتی که صحبت از آرامش  اجتماعی می‌شود باید مردم به راحتی به اقلام بهداشتی خود مراقبتی در داروخانه ها و فروشگاه های بهداشتی دسترسی داشته باشند نه اینکه علاوه بر بار اضطرابی هراس ویروس، دل نگران  ماسک و دستکش و ژل باشند. یا عده ای متقلب و سودجو از اضطرار مردم استفاده کنند و سلامت آنان را باجنس های بنجل و تقلبی در خطر اندازند. این به هم ریختگی و آشفتگی، دامنه بحران را توسعه می دهد. برای مقابله با چنین بحران همه گیری که تنها سلامت عمومی مردم را در خطر نینداخته، بلکه سامان و حیات اجتماعی مردم را تهدید کرده، نمی توان تک
قوه ای و بخشی برخورد کرد؛ بلکه تمام قوا یعنی  قوه مقننه و  قضاییه و نیروهای نظامی و انتظامی  باید پای کار آمده و ید واحدی شوند که  اگر برخورد موثری نشود دامنه این بحران‌ها گسترده می‌شود و می‌تواند به ابرچالش شاید غیرقابل ترمیمی تبدیل شود و یک بنیان اجتماعی را به هم بریزد. خودجوشی شهروندان برخی شهرها برای جلوگیری از ورود مسافران و غیربومی ها می تواند منجربه تصاعد تنش های قومی و طایفه ای شود و کرونای اجتماعی دلهره آوری را پدید آورد. البته در این روزها همه مسئولان و از جمله مقام معظم رهبری ورود موثری در بحران داشتند و تقریبا آن انسجام لازم در حال شکل گرفتن است.
   چرا برخی افراد جامعه علی رغم تاکیدات مستمر رسانه ها و مدیران بحران همچنان به این بحران اجتماعی وبهداتشی بی توجه اند؟
    مدیریت جامع یک بحران نیاز به شناخت ابعاد گوناگون آن موضوع دارد .مسئولان بحران بدلیل عملکرد سریع این ویروس درابتلای افراد به درستی ازمردم می خواهند در خانه بمانند و خودشان را در معرض آلودگی قرار ندهند. چون  ظرفیت دستگاه نظام سلامت محدود است.اما   فقط شاید  بخشی از کارمندان دولت و موسسات و برخی شرکت ها وکسبه به چنین خودقرنطینگی راغب باشند ویا افراد برخوردار و طبقه متوسطی که اندوخته و پس اندازی دارد؛  اما بخش قابل توجهی از جامعه ای که درگیر روزمرگی است  و معاش او بسته به تلاش روزانه اوست و مجبور است که خودش را در معرض خطر قراردهد این پیامها را گردن نمی گذارد. این بخش هم نیاز به حمایتهای  بهداشتی دارد که اقلام بهداشتی در دسترسش  قرار گیردو هم امداد معیشتی  . در اوایل انقلاب مدل های مختلفی از طریق مساجد و شورا های اسلامی محلی برای معاضدت خانوارها بود که  الان هم می شود براساس  کد ملی ویا ظرفیت های دیگرمثل یارانه ها به خانوادهابسته های حمایتی بهداشتی ارائه داد تا اهمیت موضوع رادرک کنند اگر این اقدامات صورت نگیرد چندبرابرش راباید در بیمارستانها برای درمان مبتلایان هزینه کرد.  مدیران بحران  لازم است با عملگرایی جامعه را آرامش دهند؛ والا  بسنده کردن به شیوه خود مراقبتی  در خانه ماندن برای بخشی از طبقات اجتماعی پذیرش نخواهد داشت .

علی زارعی/ دریا