دریا نیوز







فرهنگ وهنر در جناح نگاهی به تاریخ و پیشینه تاریخی شهر جناح با تاکید بر تنب پرگان

دریا نیوز: مناطق متعدد خلیج‌فارس در کرانه‌ها و پسکرانه‌ها این آبراهه بین‌المللی دارای تاریخ بسیار کهنی می‌باشند.

، 11:40   /   کد خبر: 33095   /   تعداد بازدید: 130


به گزارش خبرگزاری فارس از بندرعباس، نزدیکی تخت جمشید و پاسارگاد به خلیج‌فارس در دوره هخامنشیان و در مجموع فاصله نه چندان زیاد پایتخت هخامنشیان به خلیج‌فارس باعث می‌شد که اهمیت خلیج‌فارس برای هخامنشیان دو چندان شود.

چون این سلسله به دلیل این نزدیکی بیشتر در جریان تحولات خلیج‌فارس و تجارت دریایی قرار می‌گرفت. در دوره‌های بعدی ایران باستان و به ویژه در دوره ساسانیان هم بنادر زیادی توسط اردشیر در خلیج‌فارس ساخته شد.

با وجود این تحقیقات جامع باستان‌شناسی در مناطق خلیج‌فارس در زمینه قدمت این مناطق صورت نگرفته است. در برخی از زمان‌ها بر اثر کندو کاو تیم‌های باستان‌شناسی کشور به ویژه در تپه‌های تاریخی آثار باستانی و تاریخی با قدمت زیاد مشخص می‌گردد. در شهر جناح در استان هرمزگان در طی چند سال اخیر توسط میراث فرهنگی کشور و باستان‌شناسان بنا و ساخته‌ای مربوط به دوران پیش از اسلام در تنب پرگان کشف شد که با بررسی صورت گرفته در ابتدا قدمت بنا را به دوره ساسانیان و با بررسی‌های بیشتر قدمت آثار مکشوفه بیش از شش هزار سال تخمین زده شده است. این نوشتار که با حمایت‌های فرهنگی شورای اسلامی و شهردار فرهنگ دوست، دلسوز و زحمتکش جناح، محمد جلالی به رشته تحریر در می‌آید در نظر دارد پس از بررسی قدمت تاریخی جناح به تنب پرگان جناح و آثار مکشوفه آن که مربوط به تاریخ پیش از اسلام است، بپردازد.

شهر جناح با توجه به قرار داشتن در مسیرهای تجاری قدیم و به ویژه راه خور جناح، دشت وسیع، نزدیکی به دریا از مسیر خورجناح با فاصله نزدیک به 45 کیلومتر، نخلستان‌های وسیع که در حال حاضر در حال از بین رفتن هستند و ساختار جغرافیایی ویژه‌اش که در گذشته به وسیله قلعه‌هایی محافظت می‌شده است، از سابقه تاریخی زیادی در زمینه سکونت انسان در محدوده جغرافیایی آن بر خوردار است. هر چند این شهر از سفره‌های آب زیرزمینی وافری از گذشته تاکنون با توجه به بافت زمین آن و کمبود بارندگی برخوردار نبود، اما هنر مردم جناح در مهار آب باران‌های فصلی همچنان که از قنات‌ها و چاه‌های قدیمی موجود در اطراف این شهر مشاهده می‌شود، باعث گردید که این شهر دارای نخلستان‌های وسیع در اطراف شهر و در محدوده دشت جناح باشد.

وجود نخلستان‌های وسیع و آثار قنوات و چاه‌ها هم نشان از جمعیت زیاد از گذشته در این شهر داشته است. با توجه به موقعیت طبیعی جناح و در مسیر تجاری بودن آن، این شهر همواره شهری مهاجرفرست و مهاجرپذیر بوده است. البته مهاجرپذیر بودن و مهاجرفرست بودن از ویژگی‌های مناط متعدد خلیج‌فارس می‌باشد.

لذا مردم شهر جناح هم با توجه به این که در مسیر راه‌های تجاری بودند، با تجارت آشنایی قدیم داشته و دارند و تجارت را در مسیر تاریخ در سطح محلی، منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی از گذشته تاکنون انجام می‌دهند. از سوی دیگر با توجه به وسعت دشت جناح و زمینه مساعد در زمینه باغداری و کاشت درخت نخل، جناحی‌ها از گذشته در کشاورزی و باغداری هم ید طولایی داشتند. دامداری و دامپروری نیز در جناح از قدیم رایج بوده است، لذا اقوام متعددی که از جاهای متعدد به جناح مهاجرت کرده‌اند، در این شهر با توجه به تنوع شغلی می‌توانستند به خوبی ماندگار شوند. اما جناح هم مانند دیگر مناطق پسکرانه‌ای خلیج‌فارس بر اثر حوادث طبیعی نظیر سیل و زلزله؛ مرگ و میرهای متعدد حاصل از امراض فراگیر نظیر وبا، خشکسالی‌های متعدد و قحطی، هجوم اقوام مهاجم یا لشکرکشی‌های تاریخی نظیر لشکرکشی سردار نادرشاه افشار برای گرفتن محمد خان بلوچ که از فرامرزان و جناح به سمت شیبکوه و جزیره کیش روانه شدند، مهاجرت‌های متعدد و غیره در بستر زمان بسیاری از جمعیت خود را از دست داده است. اما وقتی یک شهر جاذبه‌ها و پتانسیل‌های خوبی برای زیستن داشته باشد، در بستر زمان دوباره رشد می‌کند. با وجود این شهر جناح دارای قدمت بسیار طولانی از نظر سکونت انسانی و سابقه تمدنی دارد.

نگارنده با توجه به بینش تاریخی و مطالعه‌ای که در مورد آثار تاریخی مناطق متعدد داشته، به کرات همراه با اساتید و اهل دانش شهر جناح به بازدید آثار تاریخی شهر جناح، نظیر قلعه کلات، تنب پرگان و غیره رفته است. در یکی از همین بازدیدها بود که با توجه به سفال‌هایی که در اطراف تنب پرگان وجود داشت و با توجه به موقعیت تنب پرگان که اندکی نسبت به شهرکنونی جناح به کوه‌های جنوب جناح نزدیک‌تر است، به اساتید جناحی عنوان نمود که تنب پرگان، منطقه اطراف آن و تنب‌های مجاورش از اهمیت تاریخی زیادی برخوردار می‌باشد و هر حاکم محلی و یا کدخدایی که خواهان سکونت در جناح بوده است، با توجه به نگاه سیاسی‌اش تنب پرگان و منطقه اطراف آن را برای سکونت انتخاب کرده است، تا هم به کوه به عنوان پناهگاه دام‌هایش یا فرار از دست اقوام مهاجم نزدیک‌تر باشد؛ هم به دشت وسیع جناح احاطه بیشتری داشته باشد و هم مسیرهای تجاری را نظارت بیشتری بکند.

بیان این عبارات از سوی نگارنده تقریبا پنج الی شش سال پیش از کشف آثار تاریخی تنب پرگان بوده است، تنب پرگان نیز همانند بسیاری از تنب‌های موجود در ایران ممکن است مورد استفاده و سکونت در چندین دوره تاریخی بوده یاشد، به همین دلیل نیز هست که آثار متعدد از دوره‌های مختلف از مناطق اطراف تنب پرگان کشف می‌شود. در ادامه نوشتار به نقل از سایت جناح انلاین که اخبار جنوب ایران و شهر جناح را پوشش می‌دهد به چگونگی عملکرد گروه باستان‌شناسی در تنب پرگان پرداخته می‌شود و سپس در نوشتار آتی گزارش‌های مربوط به تنب پرگان مورد واکاوی قرار می‌گیرد.     
"به گزارش جناح آنلاین گروه باستانشناسی تنب پرگان که از اواسط بهمن ماه کاوش فصل سوم بنای منحصربه فرد پرگان را شروع کرده بود موفق به شناسایی محوطه پیش از تاریخ (دوران نوسنگی) در محدوده تنب پرگان گردید، معاون گروه باستان‌شناسی تنب پرگان در این باره به جناح آنلاین عنوان نمود که فصل سوم کاوش باستان‌شناسی تنب پرگان به منظور شناسایی شکل دقیق معماری وکارکرد ساختمان مدور قرار گرفته بر سطح تپه و بر پایه حفاظت و مرمت از بنای اصلی طرح‌ریزی گردید. شهریاری ادامه داد: بنابر شواهد بدست آمده از کاوش بنا، به نظر می‌رسد که بر روی فضای مرکزی بنا، گنبدی مدور قرار داشته و رواقی سرتاسری نیز در اطراف آن وجود داشته است.

همچنین یک حصار خشتی مدور نیز در  اطراف بنای مرکزی وجود داشته که دارای چهار نیم برج در جهات اصلی بوده است و در نهایت تمامی مجموعه با یک خندق ایجاد شده در اطراف آن مورد محافظت قرار داشته است.

ساختمان مدور تنب پرگان بنابر شواهد موجود، نمونه‌ای ویژه از ابتکارات معماری دوره ساسانی در پسکرانه‌های شمالی خلیج‌فارس است. مشخص نیست که معماران بنا طرح آن را با الهام از چه سازه   پیشینی ایجاد کرده‌اند، چه اینکه تاکنون پلان مشابهی برای آن در معماری این دوره سراغ نداریم. ممکن است طرح بنا، ابتکاری نو و زاییده ذهن معماران محلی برای ساخت بنایی با کارکرد ویژه بوده است.

معاون گروه باستان‌شناسی تنب پرگان افزود: با ادامه کاوش در تنب پرگان و بررسی‌های سیستماتیک جهت شناسایی محوطه اطراف بنای تنب پرگان گروه موفق به شناسایی محوطه‌ای مربوط به دوران پیش از تاریخ (نوسنگی)در نزدیکی تنب پرگان گردید.

در بررسی سطحی از این محوطه علاوه بر آثار معماری و سفال از دوره ساسانی،گونه‌ای از ابزارهای ابتدایی ساخت دست بشر مشاهده گردید که تاریخ ساخت این ابزارها حداقل بین شش تا ده هزار سال پیش بر می‌گردد، یعنی زمانی که انسان از زندگی غارنشینی به دشت سرازیر شد و شروع به ساخت خانه‌های گلی و مدور ابتدایی نمود و روی به سمت کشاورزی آورد از این ابزارها برای گذراندن زندگی خود برای شکار، دباغی پوست، تهیه سرنیزه، بریدن چوب، ساختن داس و غیره استفاده می‌کرد، در این دوره انسان موفق به رام کردن بز، گاو و خوک شد و کشاورزی را شروع کرد. انسان در این دوره ابتدا حصیربافی سپس سفال‌گری را آموخت.اعتقاد به روح در این دوره پدید آمد و انسان به معنویات گرایید.

خدایان و الهه ها پدید آمدند و محوطه هایی به عنوان گورستان شکل گرفتند، لازم به ذکر است که کشف این محوطه علاوه بر رساندن پیشینه و تاریخ شهر جناح و شهرستان بستک به دوران نوسنگی، در شناخت هر چه بهتر پژوهشگران از نحوه زندگی مردم آن زمان در جنوب ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

این باستان‌شناس همچنین عنوان نمود که به زودی یک تیم حرفه‌ای مرمت‌گر برای بررسی آسیب‌های وارده به بنای تنب پرگان وارد جناح شده و عملیات حفاظت و مرمت سازه سنگی بنا آغاز می‌گردد، همچنین انتظار می‌رود با مطالعات و بررسی‌های بیشتر بر روی محوطه اطراف تنب پرگان قدمت جناح به بیش از ده هزار سال برسد."

همچنان که از متن فوق بر می‌آید به تدریج که کار باستان‌شناسان در محوطه تنب پرگان پیش می‌رود، یافته‌های باستان‌شناسی بیشتری برای تحلیل این تپه تاریخی در دسترس قرار می‌گیرد، در نوشتار بعدی که پس از مشاهدات بیشتر نگارنده از تنب پرگان به رشته تحریر در می‌آید، تحلیل جامع‌تری از تنب پرگان صورت خواهد گرفت.

نویسنده:دکتر محمد حسن نیا